Wiater Przemysław

Ogród Ducha Gór od stuleci rozbudzał wyobraźnię mieszkańców Gór Olbrzymich. Świadczą o tym lokalne tradycje laboranckie, których bogactwa mógłby pozazdrościć niejeden świata zakątek. Olejki i balsamy, maści i napary stanowiły tutejsze „złoto”, którym handlowano z dalekimi krajami. Profesjonalnej zielarskiej wiedzy nierzadko towarzyszyła magia i szereg ludowych przekonań, w których Duch Gór odgrywał niebagatelną rolę. Książkę wzbogacają liczne kolorowe ilustracje oraz tłumaczenia dawnych przepisów laboranckich, autorstwa Andrzeja Paczosa.

Źródła i literatura dotyczące pionierów narciarstwa w Karkonoszach i Górach Izerskich do początków XX stulecia są skromne. Najważniejszy zbiór ze Szklarskiej Poręby —wiodącego wówczas ośrodka sportów zimowych – gminne archiwum, zaginął wiosną 1945 r. Podstawowe informacje dotyczące pionierskich lat białe-go szaleństwa znajdują się na szczęście w przyczynkarskich opisach dokonań karkonoskich narciarzy z przełomu wieków XIX i XX, notatkach prasowych oraz na marginesach różnorodnych monografii. Wiele ciekawych informacji znajduje się także w numerach wspaniałego regionalnego czasopisma „Der Wanderer im Riesengebirge” (pol. „Wędrowiec Karkonoski”). Organ prasowy Riesengebirgsverein (pol. Towarzystwo Karkonoskie) ukazywał się w latach 1881-1943, promując szeroko rozumianą turystykę i sporty górskie. Lokalnymi periodykami, z których dziś można czerpać nieco wiedzy o narciarstwie, były „Schreiberhauer Wochenblatt” (pol. „Tygodnik Szklarskoporębski”) oraz jeleniogórski „Der Bote aus dem Riesengebirge” (pol. „Goniec Karkonoski”). Ważnym materiałem źródłowym są artykuły jednego z pierwszych narciarzy w Sudetach — Oscara Vorwerga, drukowane w miesięczniku Towarzystwa Karkonoskiego. [VORWERG I-VIII] Dużą ilość istotnych informacji o dawnym narciarstwie zawiera, jak to określił przed ponad stu laty J. Kehling, „dzieło o karkonoskiej zimie” autorstwa Berthol-da Lessenthina. [KEHLING, S. 5] Opisując w 1901 r. Karkonosze oraz różnego rodzaju sporty zimowe weń uprawiane, rozmiłowany w białym szaleństwie wrocławianin, okrasił swe dzieło ciekawymi ilustracjami. [LEssENTHIN] Dostarczającą także niemało informacji jest publikacja Siegfrieda Becka, także poświęcona sportom zimowym w Karkonoszach ukazała się w 1912 r. [BECK] Interesujące dane dotyczące rozpowszechniania się narciarstwa w armii pruskiej zawiera artykuł Huberta Gruhna.

Wyobraźnia jest jak demiurg. Potrafi stworzyć w umyśle obraz czegoś, co nie istnieje, nadać temu kształt, barwę, fakturę, wpompować w to coś życie. Uwiarygodnić istnienie, które w rzeczywistości nie ma prawa bytu. Skłonić nawet nie tylko do wiary, ale wprost przekonania o nieistniejącym, że istnieje albo i istniejącym, że nie istnieje. Wyobraźnia wątpliwości zamienia w przesłanki, nieścisłości w znaki, emocje w intuicję. Malowane jej pędzlem płótno nigdy nie jest czyste, nigdy nie widać na nim tego, co jest. Ale to nawet lepiej. Wyobraźnia jest przecież od kreowania, a nie od odtwarzania. Nie może więc zostać zweryfikowana. Zdaje się, że doskonale wiedzieli o tym walonowie, którzy od średniowiecza przeczesywali Karkonosze i Góry Izerskie w poszukiwaniu minerałów i kamieni szlachetnych. Owszem, znajdowali tu wspaniałe okazy ametystów czy granatów, zaiste kreślili mapy dojścia do miejsc wydobycia, w rzeczy samej stworzyli zamkniętą społeczność, rządzącą się własnymi prawami. Jednakowoż to, co wiedziano o owocach ich pracy, o towarzyszących jej niebezpieczeństwach, o zasadach, którymi się kierowali, pozostawało wyłącznie domeną wyobraźni. A tam rządził Duch Gór, podziemne moce, zaklęcia i tajemne rytuały. Temu, kto chciałby przekroczyć próg tego osobliwego teatru, groziła zapłata najwyższej ceny. Nieodżałowanej pamięci dr Przemysław Wiater, wspaniały regionalista i tłumacz tekstów źródłowych, ze swadą pisze o walonach i krążących wokół nich tajemnicach. Trzecie wydanie jego pracy, które ukazuje się w serii wydawniczej Studia Ryfejskie, zostało poprawione i rozszerzone m.in. o bardzo interesujące aneksy. Walonowie u Ducha Gór to znakomita lektura dla każdego miłośnika Karkonoszy i Gór Izerskich. Sandra Jaskólska