Skowroński Janusz

W tej książce znany badacz i dokumentalista Janusz Skowroński pisze m.in. o – poławianiu pereł słodkowodnych w Kwisie w XVI-XIX w., – budowie dwóch zapór na Kwisie: w okolicach Leśnej, u podnóża zamku Czocha (ukończona w 1905 r.) i w Złotnikach (ukończona w 1924 r.), – losach robotników przymusowych z Luksemburga, przyzwiezionych na Dolny Śląsk w 1942 r. na skutek represji niemieckich po zorganizowaniu 30 VIII 1942 r. strajku generalnego w Luksemburgu, – historii pałacu w Biedrzychowicach, gdzie mieściła się jedna ze skrytek dzieł sztuki przygotowana na polecenie generalnego konserwatora Prowincji Śląskiej G. Grundmanna, – dziejach zamku w Świeciu między Leśna i Świeradowem-Zdrojem, – nowych ustaleniach w sprawie tajemnic zamku Czocha, – nie wyjaśnionych do dziś okolicznościach śmierci Henryka Lambora, pod koniec wojny przypuszczalnie komendanta żandarmerii AK na region południowej Polski, a w 1945 r. prawdopodobnie szefa utworzonego w Lubaniu III Rejonu Inspektoratu Górnośląskiego WiN, wchodzącego w skład tzw. Eksterytorialnego Okręgu Lwowskiego, – sztolniach wykutych przez Niemców pod Górą Zamkowa w Lubaniu, – odnalezionych przez J. Skowrońskiego nieznanych listach mjr. H. Sucharskiego, komendanta Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, do siostrzenicy Natalii, świadczących o głębokiej religijności majora, – zapomnianym obrońcy Westerplatte, strz. Bolesławie Horbaczu, który po wojnie osiadł w Zarębie koło Lubania, – podróży kard. Karola Wojtyły na Łużyce w 1972 r., gdzie spotkał się z przedstawicielami Kościoła prowadzącymi pracę duszpasterską wśród Serbołużyczan. Ogromnie cennym dodatkiem do książki jest reprodukcja przełożonej na j. polski niemieckiej publikacji z 1925 r., wydanej z okazji ukończenia budowy zapory w Złotnikach na Kwisie, w której dokładnie opisano tę zaporę oraz zaporę w pobliżu Leśnej. Zamieszczono dokładne rysunki konstrukcyjne obu zapór, które nigdy później nie zostały opublikowane… Dotyczy to zwłaszcza okresu Polski Ludowej, gdy wszelkie zdjęcia i rysunki zapór wodnych objęte były ścisłą tajemnicą.

Autor prowadzi Czytelnika w zakamarki niezwykle urodziwych, chociaż wciąż mało znanych Gór Izerskich rozciągających się pomiędzy Karkonoszami a Bogatynią, u zbiegu granic Polski, Czech i Niemiec. Poszczególne rozdziały książki poświęcone są m.in.: – dziejom obozu Hartmannsdorf, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i marszowi śmierci jego więźniów w lutym 1945 roku, – rajdowi czołgów amerykańskich z 3. Armii gen. Pattona w rejon Świeradowa-Zdroju na przełomie kwietnia i maja 1945 roku, – Michałowi Skibickiemu, który cudownie wrócił z zaświatów, – kulisom targów na konferencji mocarstw w Poczdamie (17.07.1945 r. – 2.08.1945 r.) o przebieg zachodniej granicy Polski, – tajemnicy zniknięcia wsi Gross Iser, – ostatniej ofierze II wojny światowej w Górach Izerskich, – tajemnicach strażnicy WOP Orle, – utracie Tkaczy i Zieleńca w 1958 r. na rzecz Czechosłowacji, – wędrówkach G. Hauptmanna po Górach Izerskich, – rowerowej wyprawie księdza K. Wojtyły w 1956 roku.