Książki

PREMIERA! David Friedrich Schulze, “Podróż z Turyngii w śląskie Góry Olbrzymie: przez Saksonię, Szwajcarię Saską i Górne Łużyce, z przystankami na Oybinie i w Unięcicach” (1802) wyd. oryginalne: “Reise von Thüringen durch Sachsen, die sächsische Schweiz und die Oberlausitz, über Oybin und Meffersdorf in das schlesische Riesengebirge” (Leipzig 1804) Książka zawiera opis jego pieszej wędrówki odbytej we wrześniu 1802 roku. Jej trasa wiodła przez Herrnhut, Żytawę, Oybin, Frýdlant, Lázně Libverda, Unięcice, Świeradów Zdrój, Szklarską Porębę, Cieplice, Jelenią Górę, Kowary, Gryf i Lubań do Zgorzelca. Znajdziemy tu m.in. szczegółowe sprawozdania z wizyt w osadzie Braci Morawskich w Herrnhut oraz w pałacu znanego naukowca A. Traugotta von Gersdorfa w Unięcicach, relacje z Oybina, Smreka, Chojnika i Śnieżki, a także jedyny znany opis noclegu w legendarnej Michelsbaude przy Starej Drodze Celnej w Wysokim Grzbiecie Gór Izerskich. Lekturę pogłębiają dygresje historyczne, a mnogość szczegółów dotyczących życia codziennego i otoczenia pozwala czytelnikowi przenieść się w czasie i obserwować świat oczami wędrowca sprzed ponad dwustu lat. Autor ilustracji, Adrian Zingg, urodzony w 1734 r. Sankt Gallen w Szwajcarii, uczył się sztuki miedziorytnictwa od swego ojca, z zawodu skrawacza stali. Po praktykach u artystów berneńskich wyjechał na siedem lat do Paryża, a w 1764 został zatrudniony w nowo założonej Akademii Drezdeńskiej. W tym czasie poznał i pokochał tereny przełomu Łaby na sasko-czeskim pograniczu, i to on wraz z innym działającym w Dreźnie Szwajcarem, Antonem Graffem (1736–1813), nadał im nazwę „Szwajcarii Saskiej”. W 1769 r. Zingg został powołany na członka Wiedeńskiej Akademii Sztuki, a w 1787 r. — Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie. W roku 1803 został mianowany profesorem miedziorytnictwa w Akademii Drezdeńskiej, a następnie otrzymał tytuł nadwornego miedziorytnika dworu saskiego. Zmarł w 1816 r. w Lipsku.   Wydanie zapoczątkowuje serię “Navigare Necesse Est” – historycznych relacji podróżniczych z regionu Karkonoszy i Gór Izerskich. W przygotowaniu kolejne tomy: A. Traugott von Gersdorf “Dzienniki podróżne. Część pierwsza: 1765-1780”; J.C.F. GutsMuths “Moja podróż po ojczyźnie: z Turyngii w Góry Olbrzymie aż po źródła Łaby i przez Czechy w Góry Kruszcowe” (1799); anonim “Podróż w Karkonosze i sąsiednie okolice Czech i Śląska w roku 1796”.

Druga część bestsellerowej antologii Podróżnicy w Górach Olbrzymich to zbiór blisko pięćdziesięciu w większości nigdy dotąd nie publikowanych po polsku relacji podróżnych z Karkonoszy, Gór Izerskich i okolic, obejmujący okres od XVII do XX wieku, ze szczególnym naciskiem na 2. połowę XVIII i 1. połowę XIX wieku – czasy sprzed epoki masowej turystyki, kiedy góry budziły nieporównanie większy respekt niż dzisiaj, a wędrowanie po nich wiązało się z nieporównanie większymi trudnościami.   Wraz z narratorami odwiedzimy główne atrakcje Gór Olbrzymich (co jest łącznym określeniem dla Karkonoszy i Gór Izerskich, które do pewnego momentu nie były rozróżniane) zarówno po śląskiej, jak i czeskiej stronie: Śnieżkę, Śnieżne Kotły, wodospady Kamieńczyka, Szklarki i Łaby, Wielki i Mały Staw, Białą Łąkę, Sedmídolí, Obří důl, dolinę Izery, liczne baudy (górskie chaty, będące prekursorkami późniejszych schronisk), a także główne miejscowości regionu: Jelenią Górę, Cieplice, Kowary, Szklarską Porębę, Świeradów,Vrchlabí, Harrachov i wiele innych. Przez karty książki przewiną się przedstawiciele wszystkich grup i klas społecznych: od górali, włościan, rzemieślników, furmanów, muzykantów, przemytników i domokrążców, przez duchownych, artystów i naukowców (fizyków, mineralogów, astronomów, geologów, leśników), po arystokratów i członków rodzin królewskich – nieraz zrównanych w swym statusie w obliczu ogromu gór.   Wśród autorów relacji znajdziemy zarówno postaci wybitne, na przykład słynnego pisarza E.T.A Hoffmanna, przyrodnika Adolpha Traugotta von Gersdorfa, czy aktora i dramatopisarza Karla von Holteia, jak i wędrowców anonimowych. Spotkamy też “starych znajomych” z pierwszej części: Benjamina Schmolcka, Johann Friedricha Zöllnera, Jakoba Eliasa Troschela, czy Christiana Weissa. Akcent polski stanowią relacje stolnika litewskiego Teodora Billewicza – pierwszego historycznie poświadczonego obywatela Rzeczpospolitej Obojga Narodów, który stanął na “dachu Śląska” – oraz księcia Stanisława Poniatowskiego, bratanka króla Stanisława Augusta – obie stanowiące żywy przykład historycznej polszczyzny.   Przedmowę napisał Filip Springer, posłowie niemiecki pisarz Uwe Rada (autor m.in. wydanej po polsku książki Odra: życiorys pewnej rzeki), a rekomendację na tylną okładkę nie kto inny jak sama Olga Tokarczuk.   Tekstowi towarzyszą ilustracje autorstwa znakomitych grafików z epoki: Carla Thürmera i Carla Theodora Mattisa z kolekcji Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze oraz Johanna Gottfrieda Schultza z kolekcji Kulturhistorisches Museum w Görlitz, a także Daniela Bergera, J. Danzigera, Adolfa Eltznera, Christopha Nathego, Theodora Sachsego, Edwarda Sachsego i Gustava Tauberta.   Książka stanowi wspólne przedsięwzięcie Wydawnictwa Wielka Izera i Schlesisches Museum zu Görlitz i ukazuje się jednocześnie  w polskiej i niemieckiej wersji językowej.

„Szanowny Czytelniku trafia do rąk Twoich drugie dzieło dotyczące Cieplic, a właściwie możnego śląskiego rodu Schaffgotschów, który od początku XV do prawie połowy XX wieku był właścicielem obecnie uzdrowiskowej dzielnicy Jeleniej Góry. Jego autorem jest Arkadiusz Kuzio-Podrucki (…). W 2007 roku opublikował monografię (jako dorobek naukowy Katedry Biografistyki Uniwersytetu Opolskiego), pt. Schaffgotschowie. Zmienne losy śląskiej arystokracji. Druk tej publikacji sfinansował Urząd Miejski w Bytomiu. Autor opisał w niej wszystkie linie rodu Schaffgotschów: dolnośląską, górnośląską, czeską i austriacką. Książce towarzyszyło kolorowe i z dużą starannością, choć skrótowo przygotowane w formacie A3, drzewo genealogiczne Schaffgotschów. W związku z tym, że ta cenna, szczególnie dla naszego regionu, praca wydana była w stosunkowo niedużym nakładzie, nie była znana a tym bardziej dostępna szerszemu gronu czytelników na Dolnym Śląsku, w tym w Kotlinie Jeleniogórskiej. Tak się złożyło, że kiedy Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze starało się, od 2009 roku, o wydanie przetłumaczonego przez Andrzeja Paczosa dzieła Caspra Schwenckfeldta „Dokładne opisanie jeleniogórskiego ciepłego zdroju położonego na Śląsku pod Karkonoszami”, które ukazało się w 2011 roku jako pierwsza pozycja z cyklu: „Źródła Cieplickie”, jeden z kolekcjonerów cieplickich dostarczył mi egzemplarz dzieła Pana Arkadiusza Kuzio-Podruckiego. (…) Niniejsze wydanie „cieplickie” monografii Schaffgotschów zostało uzupełnione wieloma ilustracjami, z których duża część jest publikowana pierwszy raz”. Stanisław Firszt Dyrektor Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze

Widoczny katalog obejmuję schroniska górskie położone w Karkonoszach i Górach Izerskich, po obu stronach granicy. Ukazuję kilkadziesiąt schronisk i podobnych obiektów turystycznych, powstałych najliczniej w pierwszej połowie XX w., chociaż uwzględniono także obiekty wcześniejsze, ale również z czasów współczesnych. Obejmuje również oryginalne materiały archiwalne i biblioteczne, i tylko niekiedy ich powiększone kopie z zasobu Archiwum Wrocławskiego, głównie Oddziału w Jeleniej Górze.